Kalori ve makro değerini her danışan planında yeniden hesaplamak yerine, her tarifi bir kez doğru değerlerle kaydedip sonraki tüm planlarda aynı tarifi kullanmak zaman kaybını ortadan kaldırır. Bunun için üç şey gerekir: tarifin net bir porsiyon tanımı olması, kalori ile protein, karbonhidrat, yağ değerlerinin o porsiyona göre girilmiş olması ve bu tarifin tekrar aranabilir şekilde saklanması.
Tarif düzeyinde kayıt neden danışan düzeyinde hesaplamaktan daha verimli?
Bir tarifin kalori ve makro değerini doğru hesapladığınızda, bu değer o tarif değişmediği sürece geçerliliğini korur. Yeni bir danışan için aynı yemeği plana eklerken değerleri yeniden hesaplamanıza gerek kalmaz, sadece porsiyon miktarını danışanın ihtiyacına göre ayarlarsınız.
Tersi durumda, yani her planda malzemeleri elle yeniden toplarsanız, hem zaman kaybedersiniz hem de aynı tarif için farklı planlarda farklı sonuçlar çıkma riski doğar. Tarif havuzunu bu mantıkla kurmanın plan hazırlığına etkisini Tarif Havuzu Kurmak yazısında daha ayrıntılı ele aldık.
Porsiyon tanımlı olmazsa ne olur?
Porsiyon tanımı olmayan bir tarifte kalori ve makro değerleri anlamsızlaşır, çünkü "1 porsiyon mercimek çorbası" ile "200 ml mercimek çorbası" farklı sayılar verir. Tarifi kaydederken porsiyonu gram veya ölçü birimiyle (1 kase, 1 dilim, 150 g gibi) net olarak tanımlamak, o tarifin her kullanımında aynı değerin geçerli olmasını sağlar.
Bu tanım bir kez yapıldığında, aynı tarifi farklı danışanlar için farklı porsiyon katsayılarıyla (örneğin yarım porsiyon, bir buçuk porsiyon) kullanabilirsiniz; değerler porsiyona orantılı şekilde hesaplanabilir. Tanımsız porsiyon, her kullanımda yeniden ölçüm ve yeniden hesap demektir.
Malzeme bazlı değerleri nereden almalı?
Bir tarifin toplam kalori ve makro değerini çıkarmak için önce malzemelerin 100 gramdaki besin değerlerine ihtiyaç var. Türkiye'ye özgü gıdalar için Tarım ve Orman Bakanlığı, TÜBİTAK MAM ve Sağlık Bakanlığı iş birliğiyle hazırlanan TürKomp Ulusal Gıda Kompozisyonu Veri Tabanı bu amaçla kullanılabilecek resmî bir kaynak.
Hangi kaynağı kullanırsanız kullanın, önemli olan tüm tarif havuzunuzda aynı kaynağı tutarlı şekilde kullanmanız. Farklı tariflerde farklı kaynaklardan alınan değerler, danışanlar arası karşılaştırmaları ve toplam plan hesaplarını güvenilmez hale getirir.
Tarif havuzu nasıl organize edilmeli?
Tarifleri kategorilere ayırmak (kahvaltı, ana yemek, ara öğün, çorba gibi) plan hazırlarken doğru tarifi hızlı bulmanızı sağlar. Oklava'da her tarif için kalori, protein, karbonhidrat ve yağ değeri malzeme listesiyle birlikte kaydedilir, tarifler kategorilere ayrılır ve diyet planında doğrudan kullanılır.
Burada netleştirilmesi gereken bir nokta var: bu değerleri sistem bir besin veritabanından otomatik çekmez, siz girersiniz. Yani doğruluk sorumluluğu kaynağı seçen ve veriyi hesaplayan diyetisyende kalır; sistem sadece bir kez girdiğiniz değeri saklayıp tekrar kullanmanızı sağlar.
Mevcut tarif listesini aktarmak gerekirse ne olur?
Yıllardır Excel'de veya başka bir dosyada biriktirdiğiniz tarif listeniz varsa, bunu sıfırdan yeniden girmek zorunda kalmak büyük bir kayıp olur. Oklava'da tarifler içe ve dışa aktarılabildiği için mevcut tarif havuzunuzu taşıyabilir, aynı şekilde ihtiyaç halinde dışarı da alabilirsiniz.
Bu, tarif verinizin tek bir sisteme kilitlenmediği anlamına gelir. Taşıma sırasında yine de her tarifin porsiyon tanımını ve kaynak tutarlılığını kontrol etmek size kalır, çünkü aktarım değerlerin doğruluğunu değil sadece kayıtların taşınmasını sağlar.
Değerler ne zaman güncellenmeli?
Bir tarifin malzemesi veya miktarı değişmediği sürece kalori ve makro değerlerini yeniden hesaplamanıza gerek yoktur. Güncelleme yalnızca tarif değiştiğinde, örneğin bir malzeme çıkarıldığında, eklendiğinde veya porsiyon miktarı revize edildiğinde gereklidir.
Bu yaklaşım, diyet planı hazırlama sürecinde tekrar eden hesaplama işini tek seferlik bir kayıt işine indirger. Plan hazırlama süresini kısaltan diğer pratik adımları bu yazıda bulabilirsiniz.